زبان و دین

◼️انسان‌ها در جهانی زندگی می‌کنند که از دریچۀ زبان بر آن‌ها گشوده شده است. بنابراین، زبان بیش از آنکه ابزاری برای برقراری ارتباط باشد، چیزی است که مختصات جهان انسان را مشخص می‌کند. بدین‌ ترتیب، اندیشیدن به زبان و فلسفه‌ورزی درباب آن راهی برای اندیشیدن به جهان و فلسفه‌ورزی دربارۀ هستی‌ای است که انسان با آن مواجه شده است.
از سوی دیگر، از قدیم‌ترین ادوارِ تاریخ بشری تا امروز، یکی از مسئله‌ها و مؤلفه‌های زندگی بشری «دین» بوده است، آن‌قدر که چه در هنگام همدلی تمام‌و‌کمال با آن و چه در هنگام ستیزه با آن، «دین» نقشی مهم در تقریر و توصیف مواجهه با هستی داشته است.
اگر از این منظر به ماجرا نگاه کنیم، خواهیم دید که «زبان» و «دین» یک پیوند اساسی با هم دارند: هر دو نقشی تعیین‌کننده بر مواجهۀ انسان با هستی داشته‌اند و ایضاً بر یکدیگر هم اثراتی گذاشته‌اند که می‌تواند موضوع پژوهشی جذاب قرار بگیرد.
در دورۀ «زبان و دین» به سراغ این موضوع پژوهش می‌رویم و در سفری ماجراجویانه به سرزمین «زبان»، با دو مقولۀ کلان «منشأ زبان» و «مسئله‌های فلسفه‌ی زبان» مواجه خواهیم شد. این دوره آمیزه‌ای از رویکردهای فلسفی، انسان‌شناختی و تاریخی را اتخاذ می‌کند و با تردد و مقایسۀ مدام میان رویکردهای مدرن و پیشامدرن، تلاش می‌کند برخی از پرسش‌های زیر را جدی‌تر پی بگیرد:

1️⃣ زبان اساسا چیست و چگونه می‌تواند مختصات جهان انسان را مشخص کند؟
2️⃣ نقطۀ زایش زبان کجاست؟ دیدگاه‌های ناظر به منشأ زبان کدام‌اند؟
3️⃣ ریشه‌های رویکردهای اسطوره‌ای یا تاریخی به منشأ زبان را در کدام گوشه‌و‌کنار زندگی امروزی می‌توان یافت؟
4️⃣ زبان آیا اساسا می‌تواند از امری علی‌الادعا متعالی سخن بگوید؟
5️⃣ بحران‌های اصلی در حوزۀ «زبان دینی» چیست؟
6️⃣ عبارات «زبان دینی» را چگونه باید فهمید؟

در پایان این سفر علمی، برایمان روشن‌تر خواهد شد که «زبان» سرنخی است که به کمک آن می‌توانیم مواجهۀ کنونی‌مان با عالَم را بفهمیم و تا حدی سر دربیاوریم از اینکه پیشینیانمان چگونه به عالَم نگاه می‌کردند.

◼️ حامد قدیری نویسنده، مترجم، پژوهشگر و مدرس فلسفه و سازندۀ پادکست فلسفی لوگوس است. او در اغلب فعالیت‌هایش از سویی به زبان و کارکرد آن در ذهن و جهان آدمی و از سوی دیگر به دین می‌پردازد. بسیاری از پژوهش‌های او نیز حول همین دو موضوع و ارتباط آن‌ها از منظری فلسفی می‌گردند. اما این بار او در این دوره بی‌پرده و مستقیم از این موضوع سخن می‌گوید.